نطفه بايد در رَحِم ريخته شود ، موادّ غذائى به آن برسد تا دوران تكامل خود را طىّ كند ، و بچّه‌اى مستوى داراى هوش و استعداد پا به جهان بگذارد . غير از اين طريق كه بايد ، دانهء خشخاش سبز نمىشود و جنين ، طفلِ تمام عيار نميگردد . خورشيد اگر نباشد درخت سبز نميگردد ، محيط زيست براى انسان و حيوان تهيّه نمىشود . قوّهء جاذبه و دافعه نباشد عالم نيست . قوّهء جذب به مركز و گريز از مركز نباشد عالم نيست . اگر حركت اتم نباشد عالم نيست . اگر حركت جوهريّه نباشد عالم نيست . سلسلهء علل و اسباب عالم مادّه داراى جنبهء ربطى و الهى هستند ما تمامى موجودات را از روى قوانين صحيح منطقى و فلسفى به اين سلسله علل و معلولات نسبت ميدهيم ، و تمام اين سلسلهء علل صحيح است و غير قابل تغيير . امّا از اين سلسلهء علل بيائيد بالا ! و آن صورت خدائى و وجه اللهىِ موجودات را تماشا كنيد ! مىبينيد : تمام اين موجودات به دست اراده و قدرت خداست ملكوتش به دست خداست ، حقيقتش ربط با خداست . و با يك لفظ « كُنْ » ايجاد فرموده و نگهدارى مىكند ؛ و اين موجودات از نقطهء نظر هستى بدون آن ربط سرابند و باطل . اگر افاضهء رحمتى بنمايد همه موجودند ، و گرنه همه معدوم . عيناً مانند يك كارخانه‌اى است اين عالم ، چون در آن داخل ميشويد ماشين‌هاى متعدّد را مىبينيد كه هر كدام مشغول انجام كار